I Occupy: 24 uur op de protestcamping

“Ik noem het ook wel het binnenlands vluchtelingenkamp.” Aldus een van de vaste bewoners van het Occupy-kamp op het Beursplein in Amsterdam. Hij doelt op het gevarieerde gezelschap van onder anderen daklozen, krakers, drugsgebruikers en psychiatrische patiënten waar de harde kern uit bestaat. De volledige onderkant van de maatschappij is volgens hem in de geïmproviseerde protestcamping vertegenwoordigd. Tussen deze mensen ga ik mij één dag en één nacht begeven. Van zondagmiddag 20 november tot maandagochtend 21 november 2011 ben ik een Occupy’er. Ik krijg zelfs mijn eigen slaapplek in de tent van Coline, een van de vaste bezetters.

Al snel kom ik erachter dat op het plein tussen de Beurs van Berlage en de Bijenkorf in vijf weken tijd een complete minimaatschappij is ontstaan. Naast grote en kleine tenten die dienen als slaapplekken, staan er een keukentent, een donatietent, een mediatent, een informatiestand en zelfs een ehbo-post waar uitgeputte Occupy’ers kunnen aansterken. Iedereen die fulltime of regelmatig op het kamp verblijft, heeft zijn eigen taak: schoonmaken, koken, een van de vele stands bemannen, de vrede bewaken of natuurlijk: demonstreren.
De vaste bewoners van het kamp leven van donaties. Iedereen heeft zo zijn eigen behoeftes. Ik vraag aan Boris, die zich verantwoordelijk voelt voor de mediatent en de keuken, wat hij wil hebben. “Groente, maakt niet uit wat.” Een groepje jongeren denkt er anders over. “Vlees!” Het meeste eten uit de keuken is namelijk vegetarisch. “En condooms.” De 250 condooms die op dag één werden gedoneerd, waren binnen twee weken op. Ik besluit toch voor een zak wortelen en een kool te gaan. Ik maak vooral Boris heel blij en krijg een stevige knuffel.

Rust in de tent
Occupy lijkt overdag een openluchtmuseum. Op de paden tussen de tentjes slenteren toeristen. Ze poseren voor hun eigen vakantiefoto’s alsof ze op de Dam of het Museumplein staan. Sommigen maken een praatje met de bezetters. Opeens springt een jongen op een van de tuinstoeltjes. Netjes gekleed, kort blond haar, pet en Ray Ban zonnebril. Als felle tegenstander van het kamp schreeuwt hij vanaf de stoel zijn mening over het plein. De one-men-show wordt niet gewaardeerd. Een heftige discussie volgt tussen een stuk of vier Occupy’ers en de jongen die niet van plan lijkt om op het verzoek te vertrekken in te gaan. Even dreigt er een vechtpartij, maar een aantal bezetters wiens taak het is om in te springen als het uit de hand loopt, weet de boel te sussen.
Het zijn de peacekeepers: een groep mannelijke Occupy’ers die 24 uur per dag het kamp in de gaten houdt. Vooral ‘s nachts is hun werk van belang. Zij zorgen ervoor dat de demonstranten veilig in hun tent kunnen slapen. In de eerste dagen van Occupy werd er nog veel gejat. De peacekeepers weten inmiddels precies wie wel en wie niet op het terrein gewenst is en de onrust en diefstallen zijn duidelijk gedaald. Ook ik voel me veilig in het kamp, al wordt me wel geadviseerd mijn waardevolle spullen zo dicht mogelijk bij me te houden. Als ik straks ga slapen, moet ik mijn geld en camera ook bij me in mijn slaapzak stoppen. De peacekeepers doen hun uiterste best, maar weten ook dat het op een plein naast de Amsterdamse Wallen dweilen met de kraan open is. “De gemeente probeert al jaren het gebied rond de Warmoesstraat schoon te vegen, hoe kunnen wij dat nou binnen vijf weken doen?”

Poep en nattigheid
Tegen vijven wordt het donker. De dagjesmensen vertrekken langzaamaan en ook een aantal Occupy’ers houdt het even voor gezien, om zich op te warmen of een douche te nemen. Ik zit met wat jongens op de campingstoeltjes voor de tenten als Roy met een belangrijke mededeling komt. “Tell these boys that they have to clean their toilets.” De 65-jarige Amsterdammer is verantwoordelijk voor de schoonmaak van de zes Dixi’s die vlak achter de keuken staan. Roy hecht grote waarde aan een opgeruimde omgeving. Elke twee uur controleert hij de chemische toiletten, die volgens hem door de gemeente worden betaald. Kosten: 180 euro per dag. Ik help Roy. Eerst krijg ik een paar paarse plastic handschoenen en een uitgebreide instructie. Het gaat als volgt: met een prop toiletpapier veeg je eerst poep en nattigheid van de bril, de deksel, de muren en de vloer. Voor elk onderdeel pak je een nieuw stukje papier. Als het ergste weg is, dweil je met de mop de vloer. Ten slotte leg je een nieuwe wc-rol neer. Ik maak twee Dixi’s schoon en Roy is mij dankbaar. Voor elke schoonmaakronde gaat hij het kamp af, op zoek naar vrijwilligers om te helpen. Het animo hiervoor is een stuk lager dan de frequentie waarmee de Dixi’s worden bezet. De schoonmaakmiddelen die Roy gebruikt en die hij na gebruik bij zijn eigen tent opslaat, betaalt hij uit eigen zak.

Eerste hulp bij Occupy-leed
De avond breng ik door in het ‘Ministerie van Volksgezondheid’, een grote witte tent die is ingericht om zieke Occupy’ers te helpen. Een groep van zes bemant in duo’s 24 uur per dag deze eerstehulppost. Op nog geen twintig vierkante meter staan drie stretchers, de nodige medicijnen, een kast met thermodekens en een kacheltje dat werkt op benzine.
Als ik bij het ziekenhuis naar binnen wil, maken twee medewerkers juist de stoep voor de tent schoon. Een zieke jongen heeft er net overgegeven. Met wat chloor vegen de behulpzame mannen de laatste resten weg. De patiënt ligt inmiddels op een van de stretchers. Coline, nu een van de ehbo’ers, maar ook derdejaars student psychologie, stopt hem onder een thermodeken en slaapzakken, zodat hij warm blijft. Hij krijgt een paracetamol en valt in slaap, terwijl zijn vriendin naast hem zit. De ehbo’ers overleggen of ze een taxi zullen bellen, maar voorlopig is hij te ziek om te bewegen.
De andere stretcher is vannacht voor een van de ehbo’ers. Zijn eigen tent werd ondergepist door waarschijnlijk Polen die ook een leeg blikje Pools bier op zijn slaapplek achterlieten.

Iedereen zijn zegje
Steven is een van de ehbo’ers. In het dagelijks leven is hij kapitein van een zeilschip waarop hij ook woont, samen met zijn hond. Als gediplomeerd ehbo’er is hij ook regelmatig in de culturele vrijhaven Ruigoord te vinden. Nu bemant Steven op verzoek de ehbo-post van Occupy. Hij heeft nachtdienst samen met Peter. Zij blijven de hele nacht wakker. In de tent zijn ook Coline, een peacekeeper, een paar overige vaste bewoners en ik. Steven krijgt het aan de stok met de peacekeeper, nadat hij hem aanspreekt op zijn gedrag tijdens het verwijderen van een ongewenste gast eerder op de dag.
Occupy’ers zijn het volgens Steven vaak niet met elkaar eens. Het kamp kent geen officiële regels en dat maakt de samenwerking vaak lastig. Om enige structuur aan te brengen in de jonge minimaatschappij, kunnen alle bewoners dagelijks naar het ‘assembly’, een bijeenkomst waar iedereen met op- en aanmerkingen terecht kan. Het ‘assembly’ kent enkele regels. Wil je iets inbrengen, dan meld je dat bij de ‘assembly-leider’. Vervolgens doe je zin voor zin je zegje. Alle zinnen worden door de aanwezigen in koor nagesproken. Zo kan het publiek dat wat verder weg staat ook alles horen en is de spreker ervan verzekerd dat zijn verhaal wordt gehoord. Het publiek kan op het verhaal ingaan met afgesproken gebaren. Het meest voorkomende gebaar: met je handen naast je hoofd zwaaien. Hiermee geef je aan dat je het ergens mee eens bent. Wanneer het publiek massaal deze beweging maakt, is een beslissing genomen.
Steven vindt één ‘assembly’ per dag te weinig. Er moeten te veel beslissingen worden genomen. Maar zoals dat gaat op het kamp moet ook de beslissing om er meer te houden, eerst worden goedgekeurd door datzelfde ‘assembly’. De democratie leidt ongewild tot een bureaucratie.

Vermomd als mummie
De rest van de avond is het rustig in de ehbo-tent. Alsof we om een kampvuur zitten, vertellen we elkaar sterke verhalen rondom het kleine kacheltje. Soms klinkt er van buiten een onverwacht geluid, waarop de mannen de tent uit rennen. Als het loos alarm blijkt, verzamelt iedereen zich weer snel om de enige warmtebron. Ondanks het kacheltje, mijn trui en mijn jas, heb ik het zo koud dat Coline mij moet instoppen onder een thermodeken en slaapzakken. Zelfs mijn hoofd pakt ze in. Omdat ook dat niet helpt, stuurt Coline me naar haar tent die naast het ziekenhuis staat. Samen met mijn waardevolle spullen kruip ik in een mummieslaapzak waarmee ik op een luchtbed en een deken ga liggen. Deze deken slaat Coline strak om me heen, samen met nog twee andere dekens en ik kan me vervolgens niet meer bewegen. Stel, iemand wil mij wat aandoen, dan moet hij of zij met grof geweld zich een weg door deze muur van dekens banen. Ik weet dat de peacekeepers al bij het minste of geringste geluidje in actie komen. Het kan niet anders dan dat ik mij veilig voel. Op de achtergrond hoor ik af en toe wat herrie uit de Warmoesstraat. Coline komt nog een keer kijken of het goed met me gaat. “Ja, ik heb het eindelijk warm”. Ik val in slaap.

Exact zeven uur later word ik wakker. Met enige moeite bevrijd ik mezelf uit de dwangbuis. Buiten zitten de oudere bewoners al aan het ontbijt. Ook Roy. Zijn eerste schoonmaakronde zit er zelfs al op. Coline slaapt nog, ik maak haar niet wakker. Ik pak mijn spullen en ga naar huis. Dág Occupy. Ik ga douchen en mijn kleren wassen.